ديابت بي‌مزه چيست و چه علائمي دارد؟

دیابت بی‌مزه (Diabetes insipidus) یک مشکل نادر است که باعث می‌شود مایعات بدن از تعادل خارج شوند. این وضعیت باعث می‌شود بدن مقدار زیادی ادرار تولید کند و همچنین حتی پس از نوشیدن آب، احساس تشنگی شدید به وجود آید. دیابت بی‌مزه همچنین به نام‌های "کمبود آرژنین وازوپرسین" و "مقاومت در برابر آرژنین وازوپرسین" شناخته می‌شود.

با وجود اینکه اصطلاحات "دیابت بی‌مزه" و "دیابت ملیتوس" شبیه به هم هستند، این دو شرایط به هم مرتبط نیستند. دیابت ملیتوس شامل سطح بالای قند خون است. این یک وضعیت رایج است و اغلب به سادگی دیابت نامیده می‌شود.

در حال حاضر هیچ درمانی برای دیابت بی‌مزه وجود ندارد، اما درمان‌هایی وجود دارند که می‌توانند علائم آن را کاهش دهند. این درمان‌ها شامل کاهش تشنگی، کاهش مقدار ادرار تولیدی توسط بدن و جلوگیری از کم ‌آبی است.

علائم دیابت بی مزه

علائم دیابت بی ‌مزه در بزرگسالان شامل موارد زیر است:

- تشنگی شدید، با ترجیح به نوشیدن آب و مایعات سرد.

- تولید مقدار زیادی ادرار بی‌رنگ.

- بیدار شدن مکرر برای ادرار و نوشیدن آب در شب.

یک بزرگسال معمولاً روزانه به طور متوسط ۱ تا ۳ لیتر ادرار تولید می‌کند. افرادی که دیابت بی‌مزه دارند و زیاد مایعات می‌نوشند ممکن است تا ۲۰ لیتر ادرار در روز تولید کنند.

یک نوزاد یا کودک خردسال که دیابت بی‌مزه دارد ممکن است علائم زیر را داشته باشد:

- مقدار زیادی ادرار بی‌ رنگ که با پوشک سنگین و مرطوب خود را نشان می‌دهد.

- شب ‌ادراری.

- تشنگی شدید، با ترجیح به نوشیدن آب و مایعات سرد.

- کاهش وزن.

- استفراغ.

- تب.

- یبوست.

- سردرد.

- مشکلات خواب.

- مشکلات بینایی.

دلایل این نوع دیابت

دیابت بی‌مزه زمانی اتفاق می‌افتد که بدن نمی‌تواند به طور مناسب سطح مایعات خود را تنظیم کند. مایعات موجود در خون از طریق کلیه‌ها فیلتر می‌شوند تا ضایعات را حذف کنند. بعد از آن، بیشتر این مایعات به جریان خون بازمی‌گردند. ضایعات و مقدار کمی از مایعات به عنوان ادرار از کلیه‌ها خارج می‌شوند. ادرار پس از اینکه به طور موقت در مثانه ذخیره شد، از بدن خارج می‌شود.

یک هورمون به نام هورمون ضد ادرار (ADH) یا وازوپرسین برای بازگرداندن مایعات فیلتر شده توسط کلیه‌ها به جریان خون لازم است. ADH در بخشی از مغز به نام هیپوتالاموس تولید می‌شود. سپس در غده هیپوفیز که یک غده کوچک در پایه مغز است ذخیره می‌شود. شرایطی که باعث تولید کم ADH توسط مغز یا اختلالاتی که اثر ADH را مسدود می‌کنند، باعث تولید بیش از حد ادرار می‌شوند.

انواع دیابت بی مزه

در دیابت بی‌مزه، بدن نمی‌تواند به درستی سطح مایعات را تنظیم کند. علت عدم تعادل مایعات، به نوع دیابت بستگی دارد:

- دیابت بی‌مزه مرکزی: آسیب به غده هیپوفیز، تومور، آسیب سر یا بیماری می‌تواند این نوع دیابت را ایجاد کند. این آسیب تولید، ذخیره و آزادسازی ADH را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این وضعیت ممکن است به دلیل یک اختلال ارثی نیز ایجاد شود. همچنین می‌تواند نتیجه یک واکنش خودایمنی باشد که سیستم ایمنی بدن به سلول‌های تولید کننده ADH آسیب می‌رساند.

- دیابت بی‌مزه نفروژنیک: این وضعیت زمانی رخ می‌دهد که مشکلی در کلیه‌ها وجود دارد و نمی‌توانند به درستی به ADH پاسخ دهند. این مشکل ممکن است به دلیل یک اختلال ارثی، داروهای خاص، مانند لیتیم و داروهای ضد ویروسی مانند فوسکارنت، سطوح پایین پتاسیم در خون، سطوح بالای کلسیم در خون، مسدود شدن مجاری ادراری یا عفونت مجاری ادراری، یا یک بیماری مزمن کلیه باشد.

- دیابت بی‌ مزه بارداری: این نوع نادر از دیابت بی‌ مزه فقط در دوران بارداری اتفاق می‌افتد. زمانی که آنزیمی که توسط جفت تولید می‌شود، ADH را در فرد باردار تخریب کند، این وضعیت رخ می‌دهد.

- پولی‌ دیپسیا اولیه: این وضعیت همچنین به نام دیابت بی‌مزه دیپسوژنیک شناخته می‌شود. افرادی که این اختلال را دارند، دائماً احساس تشنگی می‌کنند و مقدار زیادی مایعات می‌نوشند. این می‌تواند ناشی از آسیب به مکانیزم تنظیم تشنگی در هیپوتالاموس باشد. همچنین با بیماری‌های روانی مانند اسکیزوفرنی مرتبط است.

تشخیص

پزشک با شما درباره علائم‌تان صحبت خواهد کرد و تصمیم می‌گیرد که کدام آزمایش‌ها لازم است. ممکن است از چندین آزمایش برای تشخیص استفاده شود:

- آزمایش چگالی ادرار: پزشک نمونه‌ای از ادرار شما را برای تست غلظت نمک و دیگر مواد زائد می‌گیرد. اگر دیابت بی‌مزه داشته باشید، نمونه ادرار شما دارای غلظت بالایی از آب و غلظت پایینی از دیگر مواد زائد خواهد بود.

- آزمایش محرومیت از آب: قبل از انجام این آزمایش، از شما خواسته می‌شود که برای مدت معینی آب نخورید. سپس نمونه‌های خون و ادرار داده و تغییرات در سطح سدیم خون، سطح اسمولالیته خون، سطح ADH خون، خروجی ادرار، ترکیب ادرار و وزن بدن شما اندازه‌گیری می‌شود.

- ام آر آی (MRI): در طول انجام MRI، دستگاه تصاویری از بافت مغز شما با استفاده از آهن‌ رباها و امواج رادیویی تهیه می‌کند. پزشک به این تصاویر نگاه می‌کند تا ببیند آیا آسیبی به بافت مغزی که باعث علائم شما می‌شود وجود دارد یا نه.

درمان دیابت بی‌مزه

درمان دیابت بی‌مزه به نوعی که تشخیص داده شده و شدت وضعیت شما بستگی دارد. در موارد خفیف، پزشک ممکن است تنها توصیه کند که مصرف آب را افزایش دهید.

- درمان دیابت بی‌مزه مرکزی: دسموپرسین (DDAVP, Nocturna) یک هورمون مصنوعی است که معمولاً برای درمان دیابت بی‌مزه مرکزی استفاده می‌شود. این هورمون به صورت قرص، اسپری بینی یا تزریق در دسترس است.

- درمان دیابت بی‌مزه نفروژنیک: درمان شامل دوزهای بالای دسموپرسین، دیورتیک‌ها است که می‌توانند همراه با آسپرین یا ایبوپروفن مصرف شوند.

تغییرات سبک زندگی و مدیریت دیابت بی‌مزه

تغییرات سبک زندگی برای درمان دیابت بی‌مزه بسیار مهم است. مهم‌ترین اقدام، جلوگیری از کم ‌آبی است.
نتایج دیابت بی‌مزه به علت اصلی آن بستگی دارد. هنگامی که عارضه به درستی درمان شود، این وضعیت معمولاً عوارض جدی یا طولانی مدت ایجاد نمی‌کند.

منبع: Healthline