سرطان ريه؛ علائم، عوارض، پيشگيري و درمان آن

سرطان ريه يک بيماري است که در آن سلول‌هاي غيرطبيعي در ريه‌ها شروع به رشد مي‌کنند. ريه‌ها دو اندام اسفنجي در قفسه سينه هستند که وظيفه‌ي تنفس را بر عهده دارند. سرطان ريه يکي از دلايل اصلي مرگ ‌و مير ناشي از سرطان در سراسر جهان است.

سيگار و سرطان

افرادي که سيگار مي‌کشند، بيشتر در معرض خطر ابتلا به سرطان ريه هستند. هرچه فرد بيشتر و براي مدت طولاني‌تري سيگار بکشد، خطر ابتلا افزايش مي‌يابد. با اين حال، ترک سيگار حتي بعد از سال‌ها مصرف مي‌تواند به‌ طور قابل ‌توجهي خطر ابتلا به اين بيماري را کاهش دهد. همچنين، سرطان ريه ممکن است در افرادي که هرگز سيگار نکشيده‌اند نيز اتفاق بيفتد.

علائم سرطان ريه

اين بيماري در مراحل اوليه معمولاً علائم واضحي ندارد و هنگامي که علائم ظاهر مي‌شوند، معمولاً بيماري پيشرفته شده است. برخي از علائم و نشانه‌هاي سرطان ريه که در داخل و اطراف ريه‌ها رخ مي‌دهد عبارتند از:

• سرفه‌اي که از بين نمي‌رود.
• درد قفسه سينه.
• سرفه همراه با خون، حتي به مقدار کم.
• گرفتگي صدا.
• تنگي نفس.
• خس‌خس سينه.

هنگامي که اين سرطان به ساير قسمت‌هاي بدن گسترش مي‌يابد، ممکن است علائمي مانند:

• درد استخوان.
• سردرد.
• کاهش وزن بدون دليل مشخص.
• از دست دادن اشتها.
• تورم در صورت يا گردن ظاهر شود.

علائم مرگ در بيماران مبتلا به سرطان ريه

علائم مرگ در بيماران مبتلا به سرطان ريه در مراحل پاياني مي‌تواند شامل موارد زير باشد:

تنگي نفس شديد و مداوم: بيمار حتي زماني که در حال استراحت است نيز به سختي نفس مي‌کشد.

کاهش هوشياري: اکثر مواقع بيمار خواب است يا در حالت نيمه هوشيار قرار دارد.

سرفه‌هاي خوني يا شديد: سرفه‌هاي حاوي خون يا سرفه‌هاي دردناک ممکن است تشديد شود.

دردهاي استخواني شديد: به دليل گسترش سرطان به استخوان‌ها، بيمار ممکن است دردهاي شديد استخواني را تجربه کند.

بي اشتهايي و کاهش وزن شديد: بيمار به شدت ضعيف و لاغر مي‌شود و علاقه‌اي به غذا خوردن ندارد.

علائم سرطان ريه در زنان

علائم سرطان ريه در زنان مي‌تواند متفاوت باشد و گاهي به سادگي با ديگر مشکلات سلامتي اشتباه گرفته مي‌شود. اين علائم شامل موارد زير هستند:

سرفه‌هاي مداوم: اگر سرفه‌ي شما براي مدت طولاني ادامه داشته و بهبود پيدا نکند، ممکن است نشانه‌اي از اين سرطان باشد.

تنگي نفس: ممکن است حتي در انجام فعاليت‌هاي روزمره مثل بالا رفتن از پله‌ها يا پياده‌روي کوتاه، با مشکل در تنفس مواجه شويد.

خستگي شديد: اگر احساس خستگي مفرط داريد که با استراحت هم بهبود پيدا نمي‌کند، ممکن است نشانه‌اي از اين سرطان باشد.

درد در قفسه سينه يا پشت: ممکن است در ناحيه قفسه سينه يا پشت خود احساس درد يا فشار کنيد.

سرفه همراه با خون: حتي اگر مقدار کمي خون در سرفه‌هاي شما ديده شود، نياز است که سريعاً به پزشک مراجعه کنيد.

کاهش اشتها و وزن: اگر بدون اينکه تغييري در رژيم غذايي يا فعاليت‌هاي خود داده باشيد، وزن شما به شدت کم شود و اشتهاي خود را از دست بدهيد، اين مي‌تواند از علائم سرطان باشد.

گرفتگي صدا: تغيير در صدا، مانند گرفتگي صدا که از بين نمي‌رود، ممکن است يکي از علائم سرطان ريه باشد.

صداهاي غيرعادي هنگام تنفس: اگر هنگام نفس کشيدن صداي خس‌خس يا صداهاي غيرعادي ديگري مي‌شنويد، اين موضوع مي‌تواند نگران ‌کننده باشد.

اگر هر کدام از اين علائم را تجربه کرديد، بهتر است به پزشک مراجعه کنيد تا بررسي‌هاي لازم انجام شود.

مراجعه به پزشک

اگر هر يک از علائم فوق را داريد و نگران آن هستيد، حتماً با پزشک يا متخصص مراقبت‌هاي بهداشتي مشورت کنيد. اگر سيگار مي‌کشيد و قادر به ترک آن نيستيد، از پزشک بخواهيد تا استراتژي‌هايي براي کمک به ترک سيگار به شما ارائه دهد. اين استراتژي‌ها ممکن است شامل مشاوره، دارو يا محصولات جايگزين نيکوتين باشد.

علل بروز

سرطان ريه زماني ايجاد مي‌شود که سلول‌هاي ريه دچار تغييرات ژنتيکي در DNA خود مي‌شوند. DNA به سلول‌ها مي‌گويد که چگونه رشد و تکثير کنند و در زمان مناسب از بين بروند. اما در سلول‌هاي سرطاني، اين فرآيندها مختل مي‌شود. سلول‌ها به سرعت تکثير مي‌شوند و همچنان زنده مي‌مانند، حتي زماني که سلول‌هاي سالم مي‌ميرند. اين روند باعث تشکيل توده‌اي به نام تومور مي‌شود که مي‌تواند به بافت‌هاي سالم حمله کند و آنها را از بين ببرد. با گذشت زمان، سلول‌هاي سرطاني ممکن است به ديگر قسمت‌هاي بدن گسترش يابند. اين پديده متاستاز ناميده مي‌شود.

نقش سيگار در بروز سرطان ريه

سيگار کشيدن عامل اصلي سرطان ريه است. مواد سرطان‌زايي که در دود سيگار وجود دارند به سلول‌هاي ريه آسيب مي‌زنند. هر بار که فرد سيگار مي‌کشد، اين مواد مضر باعث آسيب به بافت‌هاي ريه مي‌شوند. در نتيجه با گذشت زمان، بدن ديگر قادر به ترميم اين آسيب‌ها نخواهد بود که منجر به بروز سرطان مي‌شود.

انواع سرطان ريه

سرطان ريه به دو نوع اصلي تقسيم مي‌شود:

سرطان ريه سلول کوچک:

اين نوع سرطان بيشتر در افرادي که براي مدت طولاني و به شدت سيگار کشيده‌اند ديده مي‌شود و شيوع کمتري نسبت به نوع سلول غير کوچک دارد.

سرطان ريه سلول غير کوچک:

اين دسته شامل چندين نوع سرطان است که از جمله آن‌ها مي‌توان به کارسينوم سلول سنگفرشي، آدنوکارسينوم و کارسينوم سلول بزرگ اشاره کرد.

درمان سرطان ريه

گزينه هاي درماني براي بيماران مبتلا به سرطان ريه سلول کوچک با مرحله محدود (SCLC) شامل موارد زير است:

• شيمي درماني و پرتودرماني.
• درمان کمکي پس از شيمي درماني.
• شيمي درماني ترکيبي به تنهايي.
• جراحي به دنبال شيمي درماني يا شيمي درماني.
• تابش پيشگيرانه جمجمه (PCI).

افراد مبتلا به سرطان ريه سلول غير کوچک را مي توان با جراحي، شيمي درماني، پرتودرماني، درمان هدفمند يا ترکيبي از اين درمان‌ها درمان کرد. افراد مبتلا به سرطان ريه سلول کوچک معمولاً با پرتودرماني و شيمي درماني درمان مي شوند.

مطالعه بيشتر: شيوع سرطان در ايران

عوامل خطر

عواملي که خطر ابتلا به سرطان ريه را افزايش مي‌دهند عبارتند از:

سيگار کشيدن: خطر ابتلا به سرطان ريه با افزايش تعداد سيگارهاي مصرفي و مدت زمان سيگار کشيدن بيشتر مي‌شود. ترک سيگار در هر زماني مي‌تواند اين خطر را به‌ طور قابل ‌توجهي کاهش دهد.

قرار گرفتن در معرض دود سيگار ديگران: حتي اگر خودتان سيگار نکشيد، قرار گرفتن در معرض دود سيگار ديگران نيز مي‌تواند خطر ابتلا به اين سرطان را افزايش دهد.

پرتودرماني قبلي: دريافت پرتودرماني در ناحيه قفسه سينه مي‌تواند خطر ابتلا به سرطان ريه را افزايش دهد.

قرار گرفتن در معرض گاز رادون: اين گاز از تجزيه اورانيوم در خاک، سنگ و آب به ‌وجود مي‌آيد و مي‌تواند در محيط‌هاي بسته تجمع کند.

قرار گرفتن در معرض مواد سرطان‌زا: مواد شيميايي مانند آزبست، آرسنيک، کروم و نيکل که در محيط کار استفاده مي‌شوند، مي‌توانند خطر ابتلا به اين سرطان را افزايش دهند.

سابقه خانوادگي: اگر در خانواده شما فردي به سرطان ريه مبتلا شده باشد، خطر ابتلا به اين بيماري براي شما بيشتر است.

عوارض سرطان ريه

سرطان ريه مي‌تواند عوارضي به همراه داشته باشد از جمله:

تنگي نفس: اگر تومورهاي سرطاني راه‌هاي هوايي را مسدود کنند يا مايعات در اطراف ريه‌ها جمع شوند، ممکن است باعث تنگي نفس شوند.

سرفه خوني: اين سرطان مي‌تواند منجر به خونريزي در مجاري تنفسي شود که باعث سرفه خوني مي‌شود.

درد: سرطان پيشرفته مي‌تواند باعث درد در مناطق مختلف بدن مانند استخوان‌ها شود.

تجمع مايعات در قفسه سينه: اين وضعيت به "پلورال افيوژن" معروف است و مي‌تواند باعث تنگي نفس شود.

گسترش سرطان به ساير اندام‌ها: سرطان ريه ممکن است به مغز، استخوان‌ها يا ديگر اعضاي بدن گسترش يابد که مي‌تواند باعث درد، سردرد يا ساير علائم شود.

مطالعه بيشتر: سرطان پستان و علائم آن

پيشگيري

هيچ روش قطعي براي جلوگيري از سرطان ريه وجود ندارد، اما مي‌توان با رعايت نکاتي در پيشگيري از سرطان گام برداشت:

سيگار نکشيد: اگر هرگز سيگار نکشيده‌ايد، از شروع آن خودداري کنيد. اگر سيگار مي‌کشيد، همين حالا آن را ترک کنيد. حتي پس از سال‌ها مصرف، ترک سيگار مي‌تواند خطر ابتلا به اين سرطان را کاهش دهد.

از قرار گرفتن در معرض دود سيگار خودداري کنيد: در محيط‌هاي پر از دود سيگار حضور نداشته باشيد و اگر با فردي که سيگار مي‌کشد زندگي مي‌کنيد، از او بخواهيد تا سيگار را ترک کند.

خانه خود را براي گاز رادون بررسي کنيد: اگر در مناطقي زندگي مي‌کنيد که تجمع رادون رايج است، سطوح آن را اندازه‌گيري کنيد.

از مواد سرطان‌زا در محيط کار دوري کنيد: در محيط کار از مواد شيميايي سمي دوري کنيد و دستورالعمل‌هاي ايمني را رعايت کنيد.

رژيم غذايي سالم و پر از ميوه و سبزيجات داشته باشيد: تغذيه‌ي سالم مي‌تواند خطر ابتلا به سرطان را کاهش دهد. سعي کنيد ويتامين‌ها و مواد مغذي را از مواد غذايي دريافت کنيد و از مصرف مکمل‌هاي ويتاميني بدون مشورت با پزشک پرهيز کنيد.

ورزش کنيد: به‌طور منظم ورزش کنيد و اگر تاکنون فعاليت بدني نداشته‌ايد، به ‌تدريج ورزش را شروع کنيد و سعي کنيد بيشتر روزهاي هفته فعال باشيد.

منابع: www.mayoclinic.org _ www.cdc.gov

مطالعه بيشتر: علائم سرطان خون _ علائم سرطان معده