ديابت نوع دو؛ از پيشگيري تا مديريت آن

دیابت نوع دو یک وضعیت پزشکی است که به دلیل اختلال در توانایی بدن برای مدیریت و استفاده از قند به عنوان منبع انرژی به وجود می‌آید. این قند که به آن گلوکز نیز گفته می‌شود، در صورت عدم کنترل، به تجمع بیش از حد قند در خون منجر می‌شود. این بیماری مزمن می‌تواند به مشکلات جدی در سیستم‌های گردش خون، عصبی و ایمنی منجر شود.

در دیابت نوع 2، دو مشکل اصلی وجود دارد. اولاً، لوزالمعده هورمون انسولین را به میزان کافی تولید نمی‌کند. انسولین وظیفه تنظیم ورود قند به سلول‌ها را بر عهده دارد. ثانیاً، سلول‌ها به انسولین پاسخ مناسبی نمی‌دهند و قادر به جذب قند به میزان لازم نیستند.

دیابت نوع ۲ پیش‌تر به‌عنوان دیابت بزرگسالان شناخته می‌شد، اما اکنون این بیماری می‌تواند در هر سنی، از کودکی تا بزرگسالی، آغاز شود. با این حال، شیوع آن در میان افراد مسن بیشتر است. افزایش چاقی در کودکان نیز منجر به افزایش موارد دیابت نوع ۲ در جوانان شده است.

متأسفانه، هیچ درمان قطعی برای دیابت نوع ۲ وجود ندارد. با این حال، کاهش وزن، تغذیه سالم و ورزش منظم می‌توانند به کنترل این بیماری کمک کنند. اگر تغییرات در رژیم غذایی و فعالیت بدنی کافی نباشد، ممکن است نیاز به استفاده از داروهای دیابت یا انسولین درمانی باشد.

مطالعه بیشتر: رژیم غذایی دیابتی‌ها

علائم دیابت نوع دو

علائم دیابت نوع ۲ معمولاً به تدریج ظاهر می‌شوند. ممکن است شما سال‌ها به این بیماری مبتلا باشید بدون اینکه از آن آگاه باشید. وقتی علائم بروز می‌کنند، ممکن است شامل موارد زیر باشند:

- تشنگی بیش از حد

- تکرر ادرار

- احساس گرسنگی مداوم

- کاهش وزن بدون دلیل واضح

- خستگی

- تاری دید

- زخم‌هایی که دیر التیام می‌یابند

- عفونت‌های مکرر

- بی‌حسی یا گزگز در دست‌ها یا پاها

- تیرگی پوست، به‌ویژه در ناحیه زیر بغل و گردن

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد

اگر هر یک از علائم دیابت نوع ۲ را مشاهده کردید، بهتر است به پزشک مراجعه کنید.

تست آنلاین دیابت نوع دو

علل

دیابت نوع دو عمدتاً به دلیل دو مشکل اصلی ایجاد می‌شود:

- سلول‌های ماهیچه، چربی و کبد به انسولین مقاوم می‌شوند و بنابراین قند کافی دریافت نمی‌کنند.

- لوزالمعده قادر به تولید انسولین کافی نیست تا سطح قند خون را در حد سالم نگه دارد.

علت دقیق این مشکلات هنوز به‌طور کامل مشخص نیست، اما اضافه وزن و کم‌تحرکی از عوامل اصلی افزایش خطر هستند.

نحوه عملکرد انسولین

انسولین هورمونی است که از لوزالمعده ترشح می‌شود. این غده در پشت و زیر معده قرار دارد و به بدن کمک می‌کند قند را به روش‌های زیر کنترل کند:

- قند موجود در خون باعث تحریک لوزالمعده برای ترشح انسولین می‌شود.

- انسولین در خون گردش پیدا کرده و به قند کمک می‌کند تا وارد سلول‌ها شود.

- با ورود قند به سلول‌ها، سطح قند در خون کاهش می‌یابد.

- با کاهش سطح قند، لوزالمعده انسولین کمتری ترشح می‌کند.

نقش گلوکز

گلوکز نوعی قند است و منبع اصلی انرژی برای سلول‌ها، از جمله سلول‌های عضلانی و بافت‌های دیگر، محسوب می‌شود. روند تنظیم و استفاده از گلوکز شامل موارد زیر است:

- گلوکز از دو منبع اصلی، یعنی غذا و کبد تأمین می‌شود.

- گلوکز به خون جذب شده و با کمک انسولین به سلول‌ها منتقل می‌شود.

- کبد گلوکز را ذخیره کرده و در زمان نیاز تولید می‌کند.

- وقتی سطح گلوکز پایین می‌آید، کبد گلیکوژن ذخیره شده را به گلوکز تجزیه می‌کند تا سطح قند خون متعادل بماند.

در دیابت نوع ۲، این فرایند مختل می‌شود. به‌جای اینکه قند به سلول‌ها وارد شود، در خون تجمع می‌یابد. با افزایش قند خون، لوزالمعده تلاش می‌کند انسولین بیشتری تولید کند، اما در نهایت سلول‌های تولیدکننده انسولین آسیب می‌بینند و بدن دیگر قادر به تولید انسولین کافی نخواهد بود.

عوامل خطر

عواملی که می‌توانند خطر ابتلا به دیابت نوع دو را افزایش دهند شامل موارد زیر هستند:

- وزن: اضافه وزن یا چاقی از عوامل خطر اصلی محسوب می‌شود.

- توزیع چربی: تجمع چربی بیشتر در ناحیه شکم به جای باسن و ران، خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را افزایش می‌دهد. در مردان با دور کمر بیشتر از ۱۰۱.۶ سانتی‌متر و زنان با دور کمر بیشتر از ۸۸.۹ سانتی‌متر، این خطر بیشتر است.

- عدم فعالیت: فعالیت بدنی کمتر خطر ابتلا به دیابت را افزایش می‌دهد. فعالیت بدنی کمک می‌کند تا وزن کنترل شود و سلول‌ها به انسولین حساس‌تر شوند.

- سابقه خانوادگی: اگر یکی از والدین یا خواهر و برادری به دیابت نوع ۲ مبتلا باشد، احتمال ابتلا در شما بیشتر است.

- نژاد: برخی نژادها مانند سیاه‌پوستان، اسپانیایی‌ها، بومیان آمریکایی و آسیایی‌ها بیشتر از سفیدپوستان به دیابت نوع ۲ مبتلا می‌شوند، هرچند علت دقیق آن مشخص نیست.

- سطح چربی خون: سطح پایین کلسترول HDL ("کلسترول خوب") و سطح بالای تری‌گلیسیرید با افزایش خطر دیابت مرتبط است.

- سن: خطر دیابت نوع ۲ با افزایش سن، به‌ویژه پس از ۳۵ سالگی، بیشتر می‌شود.

- پیش‌دیابت: این وضعیت به معنای بالا بودن سطح قند خون است، اما نه به حدی که به عنوان دیابت طبقه‌بندی شود. اگر درمان نشود، پیش‌دیابت معمولاً به دیابت نوع ۲ تبدیل می‌شود.

- عوارض بارداری: زنانی که در دوران بارداری به دیابت مبتلا شده‌اند یا نوزادی با وزن بیش از ۴ کیلوگرم به دنیا آورده‌اند، بیشتر در معرض خطر دیابت نوع ۲ هستند.

- سندرم تخمدان پلی‌کیستیک: این سندرم که با دوره‌های قاعدگی نامنظم، رشد موهای زائد و چاقی همراه است، خطر ابتلا به دیابت را افزایش می‌دهد.

عوارض دیابت نوع دو

دیابت نوع ۲ می‌تواند بر روی اعضای اصلی بدن مانند قلب، رگ‌های خونی، اعصاب، چشم‌ها و کلیه‌ها تأثیر بگذارد. همچنین، عوامل خطر مرتبط با دیابت می‌توانند خطر ابتلا به بیماری‌های جدی دیگر را نیز افزایش دهند. مدیریت دیابت و کنترل قند خون می‌تواند از خطر عوارض دیابت و دیگر مشکلات پزشکی جلوگیری کند، از جمله:

- بیماری‌های قلبی و عروقی: دیابت خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی، سکته مغزی، فشار خون بالا و آترواسکلروز را افزایش می‌دهد.

- آسیب عصبی (نوروپاتی): قند خون بالا می‌تواند به اعصاب آسیب برساند و باعث بی‌حسی، سوزش یا درد شود.

- آسیب به دستگاه گوارش: آسیب به اعصاب ممکن است به مشکلاتی مانند تهوع، استفراغ، اسهال یا یبوست منجر شود.

- بیماری کلیوی: دیابت می‌تواند به بیماری مزمن کلیه منجر شود که ممکن است نیاز به دیالیز یا پیوند کلیه داشته باشد.

- مشکلات چشمی: دیابت خطر آب مروارید، گلوکوم و آسیب به رگ‌های شبکیه را افزایش داده و حتی می‌تواند به کوری منجر شود.

- مشکلات پوستی: دیابت خطر عفونت‌های پوستی و قارچی را افزایش می‌دهد.

- کاهش شنوایی: افراد دیابتی بیشتر در معرض مشکلات شنوایی هستند.

- آپنه خواب: آپنه انسدادی خواب در افراد دیابتی شایع‌تر است و چاقی ممکن است نقش اصلی در بروز آن داشته باشد.

- زوال عقل: دیابت نوع ۲ خطر ابتلا به آلزایمر و دیگر بیماری‌های مربوط به اختلال شناختی را افزایش می‌دهد.

پیشگیری از دیابت نوع دو

تغییرات در سبک زندگی می‌تواند به جلوگیری از دیابت نوع ۲ کمک کند، حتی اگر عوامل خطر ژنتیکی نیز وجود داشته باشد.

منبع: mayoclinic

مطالعه بیشتر: کنترل دیابت در محل کار _ داروهای کاهش قند خون